Zespół Szkół Zawodowych w Mrągowie

» » Ustawa o ochronie Imienia Józefa Piłsudskiego

Ustawa o ochronie Imienia Józefa Piłsudskiego

W przedwojennej Polsce kult po zmarłym marszałku i Naczelniku Państwa był tak wielki, że uchwalono ustawę dla zapobiegania naruszania dobrego imienia Józefa Piłsudskiego. „Ustawa o ochronie imienia Józefa Piłsudskiego” z dnia 7 kwietnia 1938 roku to jedyny przykład polskiego aktu prawnego chroniącego cześć osoby wymienionej z imienia i nazwiska.

Ustawa powstała w związku z tzw. sprawą Cywińskiego. Stanisław Cywiński w swoim artykule opublikowanym 30 stycznia 1938 roku w endeckim „Dzienniku Wileńskim” użył sformułowań, które zostały uznane za obrazę Józefa Piłsudskiego.

Wojskowi załatwili sprawę Cywińskiego bardzo szybko. Na początku lutego inspektor armii w Wilnie generał Stefan Dąb-Biernacki powierzył wyższym oficerom (majorom i pułkownikom) pobicie dziennikarzy. 14 lutego trzy grupy oficerów pojawiły się w mieszkaniach Cywińskiego, redaktora naczelnego „Dziennika Wileńskiego” Aleksandra Zwierzyńskiego i zastępcy redaktora naczelnego – Zygmunta Fedorowicza. Cywiński został pobity we własnym mieszkaniu, Fedorowicza i Zwierzyńskiego nie zastano w domach. Nie stanowiło to przeszkody, znaleziono ich w redakcji „Dziennika Wileńskiego”. Przy okazji dostało się także innym pracownikom gazety. Po tych wydarzeniach pomieszczenia redakcji zostały zajęte przez Policję, a trzech dziennikarzy aresztowano i oskarżono o zelżenie Narodu Polskiego.

Już 17 lutego sprawa obrazy Marszałka trafiła pod obrady Sejmu. Posłowie najczęściej wyrażali słowne poparcie dla postawy wojskowych z Wilna, zdarzały się też głosy bardziej wyważone, np. senator Tadeusz Petrażycki argumentował:

„Samosąd ta prymitywna forma wymiaru sprawiedliwości w XX stuleciu godzi w autorytet, godzi w praworządność, sieje anarchię w państwie [...]. Ci którzy pozwolili sobie na ubliżenie pamięci Marszałka siedzą na ławie podsądnych. Wyrażam pewność, że władze wojskowe wyciągną konsekwencje wskazane w prawie [...] w stosunku do tych, którzy pozwolili sobie wkroczyć na drogę samosądu”.

15 marca 1938 roku rząd przedłożył Sejmowi projekt ustawy o ochronie imienia Józefa Piłsudskiego. Pojawiły się głosy o zaostrzenie przewidzianych kar. Ustawę opublikowano w Dzienniku Ustaw 13 kwietnia 1938 roku.

Stanisław Cywiński na mocy przepisów wcześniej obowiązującego prawa (prawo nie działa wstecz) został skazany na karę trzech lat więzienia. Ustawa obowiązywała dość krótko i mało jest przykładów jej zastosowania. Za rysunek „Dwaj ludowcy u prezydenta RP” redaktor „Obrony Ludu” został skazany na 18 miesięcy więzienia, a rysownik na 8 miesięcy. Rolnik ze wsi Studzionki koło Pszczyny w marcu 1939 opowiedział dowcip o Piłsudskim, za który zarzucono mu uwłaczanie czci marszałka. Sąd nie zdążył wydać wyroku w tej sprawie ze względu na wybuch wojny.

Treść ustawy

Art. 1 Pamięć czynu i zasługi JÓZEFA PIŁSUDSKIEGO – Wskrzesiciela Niepodległości Ojczyzny i Wychowawcy Narodu – po wsze czasy należy do skarbnicy ducha narodowego i pozostaje pod szczególną ochroną prawa.

Art. 2 Kto uwłacza Imieniu JÓZEFA PIŁSUDSKIEGO, podlega karze więzienia do lat 5.

Art. 3 Wykonanie niniejszej ustawy porucza się Ministrowi Sprawiedliwości.

Art. 4 Ustawa niniejsza wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.

Czytelnia online