Odprawa Posłów Greckich


Autorstwa Jana Kochanowskiego.



Jan Kochanowski

Polski poeta epoki renesansu, tłumacz, prepozyt kapituły katedralnej poznańskiej w latach 1564–1574, poeta nadworny Stefana Batorego w 1579 rok, sekretarz królewski i wojski sandomierski w latach 1579–1584.

Uważany jest za jednego z najwybitniejszych twórców renesansu w Europie i poetę, który najbardziej przyczynił się do rozwoju polskiego języka literackiego.

Plakat przedstawienia

Historia przedstawienia

Czas Powstania

Pomimo tego, że dokładny czas powstania utworu pozostaje nieznany, z listów Kochanowskiego do Jana Zamoyskiego wynika, że dramat był gotowy już pod koniec grudnia 1577 (list datowany na 22 grudnia 1577 umieszczany jest najczęściej w przedmowie dramatu). Ponieważ jednak pierwszy wydawca „Odprawy...” twierdził, że tragedię napisano nawet kilkanaście lat wcześniej (w połowie lat 60. XVI wieku), przyjmuje się, że powstała ona najprawdopodobniej pomiędzy ukończeniem przez Kochanowskiego „Satyra” (1564) a końcem roku 1577

Treść i budowa utworu

Motywem przewodnim „Odprawy...” jest, znany z Iliady Homera, grecki mit o wojnie trojańskiej. Co ważne, Kochanowski posłużył się epizodem wcześniej literacko rzadko wykorzystywanym, dramat opisuje bowiem greckie poselstwo przybyłe do Troi z żądaniem zwrotu porwanej przez Parysa żony Menelaosa – Heleny.

Osoby dramatu to: Aleksander (lub inaczej Parys, królewicz, syn Priama), Antenor (polityk trojański), Helena (uprowadzona przez Parysa żona Menelaosa), Pani Stara jej służąca, Poseł Parysów (relacjonujący przebieg obrad), Ulisses (poseł grecki), Menelaos (mąż Heleny, poseł grecki), Priam (król Troi), Kasandra (córka Priama, wieszczka), Więzień (grecki jeniec), Rotmistrz, Chorus (chór panien trojańskich).

Utwór rozpoczyna prolog, w postaci monologu Antenora, polityka trojańskiego i wzoru cnót obywatelskich. Pozwala on widzowi na zapoznanie się z wydarzeniami poprzedzającymi akcję dramatu i jest jednocześnie zapowiedzią dalszej fabuły.

W epizodzie I następuje spotkanie Parysa z Antenorem. Epizod II to rozmowa Heleny z opiekunką Panią Starą. Epizod III (najdłuższy, wzorowany na przebiegu staropolskich posiedzeń sejmowych) jest opisem trojańskiej narady. Epizod IV pozwala zapoznać się z reakcją posłów na informację o odrzuceniu greckiego żądania (w nim to Ulisses wypowiada słynne słowa „O nierządne królestwo i zginienia bliskie!”). Epizod V jest rozmową Priama z Antenorem i próbą ustalenia działań wyprzedzających nieuchronny atak. Ich rozmowę przerywa widzenie Kasandry, która przepowiada zniszczenie miasta. Z kolei krótki epilog to meldunek rotmistrza o lądowaniu Greków. Epizody II, III i V poprzedzone są śpiewem chóru.

Pierwodruk

Pierwszy druk dramatu wykonany został na zlecenie Jana Zamoyskiego jeszcze w roku premiery. Zadania podjęła się mobilna filia krakowskiej drukarni Mikołaja Szarffenbergera, która zjechała na czas sejmu do Warszawy. Wykonanie, którym kierował Walenty Łapka (Łapczyński po uszlachceniu), było w miarę staranne, jednak brak korekty ze strony autora spowodował, że do pierwszego wydania zakradło się kilka błędów.

Nakład, ze względu na ograniczone możliwości mobilnej drukarni, był niewielki, a utwór wraz z Orfeuszem sarmackim został włączony do zbiorowego, krakowskiego wydania pism poety, zatytułowanego Jan Kochanowski (1585/6). Do naszych czasów zachowały się zaledwie trzy egzemplarze pierwszego wydania, przechowywane obecnie w bibliotekach Muzeum Czartoryskich w Krakowie, Ossolineum oraz Bibliotece Narodowej.